Co to jest spadek?
Pojęcie spadku nie jest zdefiniowane w kodeksie cywilnym. Jeżeli jednak mieli byśmy stworzyć taką definicję należałoby przyjąć, że na spadek składają się prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców.
Ci z kolei mogą dziedziczyć na podstawie testamentu (pierwszeństwo) lub ustawy. Jeśli testament pomija najbliższych należy im się roszczenie zwane zachowkiem.
Jeśli interesuje Cię temat zachowku, chciałbyś dowiedzieć się komu należy się zachowek i jak obliczyć zachowek przejdź tutaj: Kancelaria spadkowa Olsztyn: ZACHOWEK.
Co wchodzi w skład spadku?
To częste pytanie, które zadają Klienci naszej kancelarii. Oprócz rzeczy, które są oczywiste dla większości z nas, takich jak np. nieruchomości czy zgromadzone środki pieniężne w skład spadku mogą wchodzić prawa, które nie przyszły by nam na myśl w pierwszej kolejności.
Możemy do nich zaliczyć m.in.: należność z tytułu zaległych rat renty odszkodowawczej (za czas od powstania zaległości do chwili śmierci uprawnionego), prawo dzierżawy, prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, czy niewypłacona a należna rata emerytury.
Warto pamiętać, że zgodnie z treścią art. 922 §2 k.c. do spadku nie należą jednak prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.
PRZYKŁAD:
Czy można odziedziczyć rentę z tytułu niezdolności do pracy?
Odpowiedź na to pytanie brzmi: NIE. Takie prawo ma charakter ściśle osobisty. Zależy ono wyłącznie od stanu zdrowia, stażu pracy i sytuacji życiowej konkretnego człowieka.
- Z chwilą śmierci (np. ojca) prawo to bezpowrotnie wygasa;
- Spadkobiercy (np. dzieci, żona) nie dziedziczą statusu rencisty i nie wchodzą w miejsce zmarłego, by dalej co miesiąc pobierać jego rentę.
Wyjątek stanowią przytoczone powyżej zaległe raty renty, które nie zostały wypłacone do dnia śmierci spadkodawcy.
Dziedziczenie prawa do odszkodowania
To również temat z którym często spotykamy się w naszej kancelarii. Często pytacie nas: czy przysługuje mi prawo do jednorazowego odszkodowania z ubezpieczenia wypadkowego po zmarłym bliskim?
Tutaj temat jest bardziej skomplikowany a samo zagadnienie wymaga rozróżnienia dwóch zupełnie innych reżimów prawnych. Odpowiedź zależy od tego, czy mówimy o państwowym odszkodowaniu z ZUS, czy o prywatnej polisie wypadkowej (NNW).
1. Jednorazowe odszkodowanie z ZUS (wypadek przy pracy / choroba zawodowa)
Nie, tego prawa się nie dziedziczy. Wynika to z faktu, że prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych ma charakter publicznoprawny, a nie cywilnoprawny. Sąd Najwyższy jednoznacznie rozstrzygnął (m.in. w wyroku o sygn. akt III UK 88/16), że prawo do jednorazowego odszkodowania z ZUS za uszczerbek na zdrowiu nie wchodzi w skład spadku (nie stosuje się tu art. 922 § 1 k.c.).
PRZYKŁAD:
Jeśli ojciec uległ wypadkowi w pracy, złożył wniosek do ZUS o jednorazowe odszkodowanie za złamaną nogę, ale zmarł (z innej przyczyny) przed wydaniem decyzji i wypłatą pieniędzy, to to roszczenie bezpowrotnie wygasa. Spadkobiercy nie mogą domagać się wypłaty tych środków.
WYJĄTEK:
(Prawo rodziny, a nie dziedziczenie): Jeśli ubezpieczony zmarł wskutek tego wypadku przy pracy, to jego najbliższej rodzinie (np. żonie, dzieciom) przysługuje jednorazowe odszkodowanie z ZUS. Jednak nie jest to dziedziczenie roszczenia zmarłego, lecz zupełnie nowe, odrębne prawo przyznane wprost członkom rodziny przez ustawę.
2. Prywatne ubezpieczenie wypadkowe (polisy komercyjne NNW)
Tutaj wkraczamy na grunt prawa cywilnego i sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Musimy rozróżnić dwie sytuacje:
a) Odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu (dziedziczy się) Jeśli poszkodowany miał prywatną polisę NNW, uległ wypadkowi (np. złamał rękę), nabył prawo do odszkodowania z tego tytułu, ale zmarł przed jego wypłatą, to prawo do wypłaty tych konkretnych środków wchodzi w skład masy spadkowej (art. 922 § 1 k.c.). Jest to już wymagalne prawo majątkowe, więc spadkobiercy mogą żądać od towarzystwa ubezpieczeniowego wypłaty tych pieniędzy na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia;
b) Świadczenie z tytułu śmierci (nie dziedziczy się, trafia do uposażonych) Jeśli z prywatnej polisy NNW ma zostać wypłacone świadczenie z powodu samej śmierci ubezpieczonego, to suma ta nie należy do spadku po zmarłym (art. 831 § 3 k.c.). Pieniądze te trafiają bezpośrednio do osoby, którą zmarły wskazał w polisie jako tzw. uposażonego.
- Nawet jeśli uposażony odrzuci spadek u notariusza, i tak dostanie te pieniądze z polisy.
- Jeśli zmarły nie wskazał uposażonego, pieniądze wypłaca się osobom wskazanym w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU) danej polisy – zazwyczaj są to członkowie najbliższej rodziny w określonej kolejności, ale nadal wypłata ta następuje poza postępowaniem spadkowym.
Czy dziedziczy się długi?
Długi spadkowe to obowiązki majątkowe, które obciążały spadkodawcę do chwili jego śmierci i nie wygasły wraz z jej nastąpieniem, lecz przeszły na spadkobierców. Do długów spadkowych zalicza się m.in. również koszty związane z pochówkiem spadkodawcy, jednak tylko w takim zakresie, w jakim odpowiadają one zwyczajom przyjętym w danym środowisku.
Obejmują one także koszty leczenia poniesione na rzecz spadkodawcy, na przykład przez osobę sprawującą nad nim opiekę przed śmiercią, które nie zostały przez niego uregulowane.
W sytuacji, gdy wiemy, że zmarły pozostawił po sobie wyłącznie długi (lub ich wysokość znacznie przekracza ewentualny majątek), najbezpieczniejszym i najbardziej opłacalnym rozwiązaniem jest odrzucenie spadku. Spadkobierca ma na to 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania – najczęściej jest to dzień, w którym dowiaduje się o śmierci spadkodawcy.
Złożenie takiego oświadczenia (w sądzie lub przed notariuszem) sprawia, że jesteśmy traktowani tak, jakbyśmy nie dożyli otwarcia spadku, a wierzyciele zmarłego nie mają prawa żądać od nas spłaty jakichkolwiek kwot. Należy jednak pamiętać, że w przypadku odrzucenia spadku, przechodzi on na naszych zstępnych (np. dzieci), którzy również będą musieli go odrzucić, aby uniknąć odpowiedzialności.
Co jednak w przypadku, gdy przegapimy ten 6-miesięczny termin lub nie podejmiemy żadnych działań? Polskie prawo na szczęście chroni biernych spadkobierców przed całkowitym bankructwem.
Brak oświadczenia w terminie jest obecnie jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że nasza odpowiedzialność za długi zmarłego zostaje ograniczona tylko do wartości tzw. stanu czynnego spadku, czyli wartości pozostawionego przez niego majątku.
W PRAKTYCE:
Jeśli zmarły nie zostawił żadnego majątku (0 zł), a miał 100 000 zł długu, to wierzyciele nie będą mogli prowadzić egzekucji z naszego osobistego majątku ponad to, co odziedziczyliśmy (czyli ponad 0 zł). Choć przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza chroni majątek osobisty, wymaga dopełnienia pewnych formalności, takich jak sporządzenie wykazu lub spisu inwentarza, dlatego przy ewidentnych długach odrzucenie spadku pozostaje rozwiązaniem prostszym.
Jeżeli potrzebujesz pomocy z zakresu prawa spadkowego uzupełnij poniższy formularz, a my bezpłatnie dokonamy analizy Twojej sprawy i przedstawimy Ci możliwe rozwiązania.
Kancelaria spadkowa Olsztyn. Dziękujemy, że przeczytałeś ten wpis do końca.
